Innovatieclusters, lever waardecreatie en registreer impact

Tijd voor verbinding van wetenschap en praktijk

Mijn kijk op

09/12/2016

Innovatieclusters zijn veel in het nieuws. De stellingname van professor Boschma in het FD dat clusters bedrijfsprestaties vaak niet verhogen en de overlevingskans verlagen, riep veel reacties op. Het prikkelt de realiteitszin van innoverend Nederland om dieper te kijken dan de PR en marketing van sommige clusters en regio’s. Wij roepen op, met inbreng van onze praktijkervaring, de Nederlandse clusters verder te analyseren op aanpak, resultaat en impact.

Te beginnen met een aantal goede vragen. Het lijkt basaal, maar wanneer spreken we nu van een innovatiecluster? Hoe meet je de impact van innovatieclusters op concurrentievermogen? Hoe stevig is de empirische onderbouwing voor clusteraanpak in Nederland? Wij zien dagelijks dat samenwerken aan innovatie bedrijven heel gericht verder helpt, als er maar doelgericht gewerkt wordt.

Hoe zien wij clusters?

Een cluster is een industrie- of bedrijfsleven-gedreven, actief samenwerkingsverband dat strategisch werkt aan gezamenlijke doelen. En daarmee alléén maar nuttig kan zijn als het waarde creëert voor zijn stakeholders. Het cluster weet daarbij goed om te gaan met tegenstrijdige belangen van meerdere stakeholders.

Dit doelgerichte werken aan samenwerken aan waardecreatie onderscheidt clusters van bedrijfsterreinen, campussen, regionale ontwikkelingsmaatschappijen, industriële districten (analoog aan Alfred Marshall) of netwerkorganisaties. Wellicht spelen deze actoren een nuttige rol in de regionale economische ontwikkeling, maar dat maakt hen nog geen cluster. Scherpte in definitie is dus van belang, omdat te snel appels en peren worden vergeleken, wanneer gekeken wordt naar publiek-private samenwerking rond innovatie.

Waardecreatie voor stakeholders
Innovatiegerichte clusters moeten dus van toegevoegde waarde zijn voor hun bedrijven of (maak)industrie om nieuwe producten en diensten in de markt te kunnen zetten, kennis te delen of faciliteiten te ontsluiten. Bedrijven die gezamenlijk, eventueel met kennisinstellingen, actief werken aan doelen die ze alléén niet kunnen halen. De resultaten van het cluster hangen dan ook af van de doelstelling waarmee de samenwerking is aangegaan.

Lang niet alle clusters richten zich op productinnovaties (alleen), maar bijvoorbeeld ook op start-up-ondersteuning, facility sharing, ondernemerschapsontwikkeling, kennisdeling, exportbevordering en sturing van onderwijsinstellingen op regionale arbeidsmarktbehoeften. Clusters kunnen dus óók succesvol zijn zónder de innovaties te tellen (innovatie is de marktintroductie van nieuwe producten of diensten).

Monitoring en verantwoording
Het cluster moet zich kunnen verantwoorden over doelstellingen, waardecreatie voor stakeholders, resultaat en impact. We zien helaas in onze adviespraktijk dat monitoring en verantwoording flink voor verbetering vatbaar zijn. Beperkte transparantie en niet altijd sterk gericht op zelfinzicht, verbetering en cluster-impact, maar eerder op projectrapportage en projectontwikkeling. Wees meer open en daarbij reëel, want niet alle clusters zijn even succesvol én clusters veranderen: na verloop van tijd kan de toegevoegde waarde heel anders liggen dan bij de start. Voer daarom het debat met de clusterstakeholders over waar je op inzet; de doelen en mate van interactie veranderen met de tijd.

Durven stoppen of herijken
Levert het cluster de juiste waarde niet (meer) voor de stakeholders? Stop dan of ga terug naar de tekentafel. Want samenwerken is geen doel op zich, maar een middel. Dit was ook de kern van onze workshop rond falende clusters tijdens de TCI Global Conference on innovation clusters afgelopen november. Ontwikkelt het cluster steeds nieuwe vormen van waardecreatie voor (groepen van) de stakeholders? Prachtig, want daarmee ontwikkel je continu door. Bijvoorbeeld zoals Brainport Industries dat vormgeeft. Komt het cluster niet tot nieuwe gezamenlijkheid? Stop en steek die energie in wat wel van toevoegde waarde is.

Bundeling wetenschap en praktijk
Wat levert samenwerking binnen clusters dan op voor bedrijven? Wat is de clusterimpact? Ons inziens er is in Nederland nog weinig onderzoek naar gedaan. Ook rapporteren clusters en hun individuele stakeholders nog beperkt hun resultaten. En dat terwijl de Europese Commissie fors inzet op een brede clusteraanpak, omdat het inziet dat juist mkb-bedrijven binnen clusters innovatiever zijn en harder groeien (dubbel zoveel) dan mkb’ers daarbuiten. Kortom, laten we praktijk en wetenschappelijk inzicht verbinden en die gezamenlijke kennis bundelen!

Overige interessante links:
Kritiek op innovatieclusters splijt de sector – Het Financieele Dagblad
Special innovatie valley’s. Juli-november 2015 – De Ingenieur
Understanding Cluster Evolution 2015 – Trippl, Grillitch et al, van het CIRCLE instituut, Lund University
The Effects of Cluster Policy on Innovation 2012 – Uyarra & Ramlogan, Nesta, UK
The cluster policies whitebook 2004 – Andersson & Schwaag Serger et al, door the International Organisation for Knowledge Economy and Enterprise Development, Sweden

esca

Kennis uitwisselen over innovatieclusters? Heel graag!

Joep Welschen

06-21 533 793

Waar staat KplusV voor?

Samen met onze klanten creëren wij innovatieve oplossingen voor vraagstukken die er maatschappelijk en economisch toe doen. We initiëren, adviseren en realiseren. Altijd onafhankelijk, gedreven en inspirerend. Onze kracht schuilt daarbij in onze aanpak: een stevige mix van bedenken, verbinden en doen.