Professionalisering op digitalisering en onderwijs in het mbo

Onderzoek in het mbo

KPLUSV onderzoekt

20/04/2021

KlusV doet samen met PTvT onderzoek naar de professionalisering in het mbo op het gebied van digitalisering en onderwijs, in opdracht van saMBO-ICT. Corona heeft ontwikkelingen op dit terrein in een versnelling gebracht, maar er zijn grote verschillen tussen en binnen mbo-instellingen. Graag vertellen we je over de vraag van saMBO-ICT waarmee we aan de slag zijn gegaan, over onze aanpak en over de resultaten van het onderzoek.

Wil je het hele onderzoek lezen? Dat download je hier.

Waarom dit onderzoek?

De coronamaatregelen hebben een enorme boost gegeven aan het afstandsonderwijs, ook in het mbo. Daardoor is een urgente behoefte aan professionalisering ontstaan onder docenten. Want hoe organiseer je online onderwijs goed? Welke skills heb je nodig voor online lesgeven? Hoe houd je studenten op afstand betrokken en gemotiveerd? Verschillende partijen spelen in op deze behoefte: particuliere aanbieders, maar ook interne opleidingsacademies. 

Vraag van saMBO-ICT

saMBO-ICT is programmaleider van ‘Doorpakken op digitalisering’ en draagt zorg voor kennisdeling op relevante terreinen, waaronder docentondersteuning. Vanuit deze rol wilde saMBO-ICT graag een beter beeld krijgen van het aanbod aan professionalisering voor digitalisering en onderwijs en in hoeverre dit de initiatieven zijn waar het mbo behoefte aan heeft. Met als doel inzichtelijk te krijgen op welke punten het professionaliseringsaanbod versterkt zou moeten.

Onze werkwijze

Extern aanbod

Om een beeld te krijgen van het aanbod voor docenten op het gebied van digitalisering vanuit de markt hebben we eerst het aanbod van zo’n 25 private aanbieders geïnventariseerd. We hebben hierbij gekeken naar de drie modellen waar ook het programma ‘Doorpakken op digitalisering’ zich op richt:

  1. Het Bateson model: Op welk niveau van denken, leren of handelen grijpt het aanbod in?
  2. Het bouwstenenmodel van SURF: Op welke van de belangrijkste kenmerken van effectieve professionalisering gaat het aanbod in?
  3. Het ICT-bekwaamheidsmodel van Kennisnet: Welk onderdeel van (didactische) ict-bekwaamheid komt aan de orde in dit aanbod?

Daarnaast hebben we drie aanbieders geïnterviewd om te achterhalen welke ontwikkelingen zij zien in het aanbod en de behoefte aan professionalisering op digitalisering en onderwijs, welke invloed de coronacrisis daarbij heeft (gehad) en op welke (dimensies) van de drie bovenstaande modellen zij de ontwikkeling van hun eigen professionaliseringsaanbod stoelen.

Behoefte mbo-veld en intern aanbod

De behoefte vanuit het mbo-veld is onderzocht door online interviews te houden met zeven docenten, vijf hr-medewerkers, vijf leidinggevenden, vijf publiek-private samenwerkingen en zes i-coaches, verspreid over zestien mbo-instellingen. Ook hebben we vanuit deze interviews een beeld gekregen van het aanbod dat door scholen zelf wordt ontwikkeld en aangeboden in zogenoemde ‘interne academies’.

Conclusies onderzoek digitalisering mbo

Aan de hand van de onderzoeksvragen vanuit saMBO-ICT kan de volgende samenvatting van de conclusies worden gegeven.

Welke behoefte heeft het mbo op dit moment op het gebied van professionalisering voor digitalisering en onderwijs?

Er zijn grote verschillen in wat voor beleid er op dit terrein gevoerd wordt tussen de mbo-instellingen. Het kent echter ook een aantal overeenkomsten. Zo stellen de instellingen doorgaans veel aanbod voor docenten beschikbaar op het gebied van digitalisering en hebben i-coaches een sleutelrol in de totstandkoming van de aansluiting tussen vraag vanuit docenten en het beschikbaar gestelde aanbod. De wijze waarop en de mate waarin docenten hier gebruik van maken is echter doorgaans weinig tot niet geborgd in (HR-) beleid, zoals ontwikkelingsgesprekken met docenten. Ook geven instellingen aan dat niet zozeer het gebrek aan (bepaalde) aanbod, maar vooral wet- en regelgeving belemmerend werkt. De AVG wordt bijvoorbeeld als belemmering benoemd om sommige digitale tools in te zetten.

Er zijn ook grote verschillen tussen docenten. Waar docenten die nog wat minder digitaal vaardig zijn nog goed uit de voeten kunnen met het bestaande opleidingsmateriaal, hebben docenten die méér willen maken van afstandsonderwijs behoefte aan complexere vaardigheden, zoals het integreren van digitale tools in klassikale lessen na corona en het kunnen bieden van hybride onderwijs. Daarbij ervaren veel docenten een aantal drempels om echt werk te maken van professionalisering op het gebied van digitalisering, namelijk gebrek aan tijd, gebrek aan waardering en gebrek aan externe kennisdeling.

Hoe ziet het professionaliseringsaanbod eruit?

Het merendeel van het benutte aanbod betreft intern ontwikkelde cursussen en trainingen, vaak gericht op het mogelijk maken van afstandsonderwijs. De interne academies spelen daarbij een grote rol en ontwikkelen van aanbod waar onder docenten de meeste behoefte is. Net als het interne aanbod bestaat ook het externe aanbod uit relatief veel ‘knoppencursussen’, om docenten bekend te laten raken met bijvoorbeeld Teams en LessonUp. In het externe aanbod is relatief weinig aandacht voor de facilitering en randvoorwaarden rondom docentprofessionalisering en digitalisering. Ook wordt weinig aandacht geschonken aan samenwerking en kennisdeling tussen deelnemers. Wel is de input van docenten een belangrijke bron voor de totstandkoming van het externe aanbod. Ook zijn er bij de ontwikkeling van extern aanbod meer partijen betrokken dan bij de ontwikkeling van het aanbod door de academies van de mbo-instellingen zelf.

Sluit het huidige aanbod aan op deze behoefte? Zo nee, op welke terreinen is nog versterking nodig qua aanbod?

Als het gaat om welk professionaliseringsaanbod in ieder geval de voorlopers onder de docenten meerwaarde toekennen, gaat het om onder andere:

  • Gebruik van middelen om tijdens online lessen contact te maken met de studenten en om hun aandacht vast te houden; Online formatief toetsen;
  • Creëren van aansprekende filmpjes, animaties en dergelijke;
  • Inzet van (high-tech) innovaties zoals AR/VR/robots ten behoeve van de beroepspraktijk.

Waar kan het team Docentondersteuning van Doorpakken op digitalisering het verschil maken als verbinder tussen het mbo-veld en de aanbieders?

SaMBO-ICT, Kennisnet en de MBO-raad voorzien al deels in de behoefte aan meer zicht op aanbod door dit te bundelen op mbo.lesopafstand.nl. Deze website wordt gewaardeerd door het mbo-veld, maar het zijn echter voornamelijk de i-coaches en opleidingsmanagers die daar gebruik van maken. De website zou dan ook vaker gevonden moeten worden door andere docenten. Ook de (algemene) website van Kennisnet wordt vaak benut. Verder zijn in het rapport een aantal aanknopingspunten benoemd waar docentondersteuning van doorpakken op digitalisering een rol in kan spelen. 

Infographic ‘Extern aanbod docentprofessionalisering ict-bekwaamheid

Meer weten over het rapport of de infographic?

Heb je vragen of ben je nieuwsgierig naar het onderzoek? Laat het ons weten en neem contact op met Marlies Hiemstra of Eva van der Boom. We gaan graag met je in gesprek!

Download rapport

"Iedereen kan zich een leven lang blijven ontwikkelen."

Marlies Hiemstra

06 82 33 20 59

Waar staat KplusV voor?

Samen met onze klanten creëren wij innovatieve oplossingen voor vraagstukken die er maatschappelijk en economisch toe doen. We initiëren, adviseren en realiseren. Altijd onafhankelijk, gedreven en inspirerend. Onze kracht schuilt daarbij in onze aanpak: een stevige mix van bedenken, verbinden en doen.