Gemeenten in coronatijd

Praktische tips voor de gemeentelijke organisatie

Onze tips

14/04/2020

Organisaties – waaronder gemeenten – weten natuurlijk ook dat er heel veel verandert door het coronavirus en de maatregelen daartegen. Wij merken dat zij vooral behoefte hebben aan praktische tips, liefst op basis van ervaring. Met dit artikel proberen wij daarin te voorzien.

In een vorig artikel beschouwden wij het belang van een initiërende rol voor gemeenten om de creativiteit en realisatiekracht die nu ontstaat te ontsluiten, zodat we op korte termijn verder kunnen bouwen aan een sociale, duurzame en innovatieve toekomst. In dit artikel geven wij aanbevelingen voor lokale overheden om de rol als ‘sterke schakel’ in het netwerk van burgers, private partijen en (semi)publieke partijen te vervullen en gebruik te maken van de energie en realisatiekracht die nu ontstaat. Wij beschouwen dit voor een aantal maatschappelijke thema’s:

  • sociale infrastructuur en arbeidsmarkt
  • economische infrastructuur: ondersteunen van het lokale MKB
  • welzijn/burger- en bedrijven initiatieven
  • een duurzame samenleving en omgevingswet

Rol van gemeenten in het behoud de sociale infrastructuur en inclusieve arbeidsmarkt

De economie, en dus de arbeidsmarkt, krijgt stevige klappen door de crisis. Het aantal WW uitkeringen is in maart met 42 procent gestegen. Het is goed om te zien dat op veel plekken de huidige publiek-private samenwerkingsverbanden in de arbeidsmarktregio’s direct samen hun focus hebben verlegd.

Acties

Het is van belang om in regionaal verband het urgentiebesef en de energie die nu ontstaat te ontsluiten. Het ligt voor de hand dat de gemeente hierin als trekker het voortouw neemt, bij het uitvoeren van de volgende acties.

  • Voer gezamenlijk een een quickscan uit naar de huidige ontwikkelingen op de regionale arbeidsmarkt.

Focus in deze analyse op de korte en de lange termijn. Voor het in stand houden van de huidige sociale en economische infrastructuur, kan nu investeren grote gevolgschade van de Coronacrisis voorkomen. Na de horeca, cultuur/ evenementen en detailhandel zullen conjunctuurgevoelige sectoren snel volgen, zoals de bouw, industrie, handel en logistiek. Tegelijk zien we door het vertrek van arbeidsmigranten kansen ontstaan voor de doelgroep langdurig uitkeringsgerechtigden, ex-bouwvakkers en zzp’ers die zonder werk en dus inkomen zitten.

  • Ontwikkel snel een actie-agenda voor korte én middellange termijn

Benut de energie en realisatiekracht die nu ontstaat tussen partijen. Stel acties vast om de komende paar maanden, maar ook de langere termijn. Wij adviseren samenwerkingsverbanden om nú vast te stellen op welke manier partijen in de (nabije) toekomst arbeidsmarktbewerking en bemiddeling willen vormgeven. Als de sociale en economische infrastructuur direct afbrokkelt gaat niet alleen kapitaal verloren, maar ook de infrastructuur die nodig is om snel en effectief de economie en samenleving weer te versterken. Dat betekent dat er mogelijk nu investeringen nodig zijn op de langere duur kunnen renderen. Denk daarbij aan het in stand houden van het regionale of lokale sociale werkbedrijf of bepaalde sectoren.

Rol van gemeenten in het ondersteunen van lokaal MKB

In iedere gemeente krijgt het MKB, de belangrijkste werkgever, te maken met klappen door de crisis. Naast de focus op de noodhulp in de vorm van het uitvoeren van de steunmaatregelen voor de korte termijn, is het van belang om te herijken op welke manier de gemeente haar lokale MKB ook op langere termijn kan ondersteunen. 

Acties:

  • Bepaal op basis van de lokale economische infrastructuur welke MKB bedrijven de grootste gevolgen ondervinden van de economische neergang. Kijk daarbij ook naar ondernemers met een maatschappelijke missie, die gezien hun hybride verdienmodel mogelijk extra kwetsbaar zijn.
  • Ontwikkel interventies om dit lokale MKB te ondersteunen. Dit kan via financieringsinstrumenten ( denk aan fondsen, vouchers, social impact bonds) maar ook via het inkoop beleid van de gemeente.

Eerder publiceerden we al enkele praktische tips voor MKB-ondernemers om om te gaan met de gevolgen van het coronavirus en hebben geschreven over onderzoek naar de actuele investeringsbereidheid van particuliere investeerders.

Rol van lokale overheden in het ontsluiten van bottom-up burger- en bedrijven initiatieven

In no time zijn nieuwe uitdagingen ontstaan, maar het is bijna magisch om te zien hoe in deze tijd burgers en bedrijven bottom-up oplossingen bieden.  KplusV collega Amber omschreef het mooi in dit artikel; in een tijd van ‘opgelegde beperkingen’ lijkt het ook wel alsof er ineens heel veel kan, of eigenlijk spontaan gebeurt. Lokale overheden hebben een belangrijke communicatiefunctie om aan de hulp initiatieven die ontstaan, van zowel burgers als bedrijven, zichtbaarheid te geven en zo anderen te inspireren. Voor de middellange termijn zijn de volgende acties opportuun.

Acties

  • Analyseer wat deze initiatieven op lokaal niveau betekenen

De energie die nu ontstaat biedt ook nieuwe oplossingen voor uitdagingen die er al waren voor deze Coronatijd. Denk bijvoorbeeld aan het bestrijden van eenzaamheid bij ouderen, al lang een probleem in Nederland. Het is van belang in beeld te brengen welke initiatieven ontstaan, en welke waarde zij toevoegen in de lokale samenleving. Op lokaal niveau wordt de aard en kracht van de samenleving zichtbaar.

  • Vorm coalities met deze lokale initiatieven om de potentie ervan te benutten

Het is goed dat lokale overheden nu prioriteren om de juiste noodmaatregelen te treffen, maar daarnaast kunnen lokale overheden deze structuren opzoeken, en meebewegen in de ontwikkeling van deze nieuwe netwerken. Niet in de minste zin om ervoor te zorgen dat zo nodig regels en bureaucratie blijven wijken voor versnelling en innovatieve oplossingen ten behoeve van maatschappelijke vooruitgang. Denk na over de vraag: hoe kan de potentie van deze netwerken die nu wordt benut ook in de toekomst worden verzilverd?

Rol van lokale overheden bij het duurzaam verder bouwen aan onze samenleving

De ontstane situatie biedt kansen om een sprong te maken in het duurzaam opbouwen van onze economie en samenleving. De lokale overheid heeft een rol om die kans te benutten.

Acties

  • Leg thuiswerken vast in personeelsregelingen en duurzaamheidsbeleid

De crisis zorgt voor momentum voor gedragsverandering. De eerste opstartperikelen ten spijt, ervaren de meeste organisaties dat thuiswerken tot efficiency en hogere productiviteit leidt. Ondertussen zijn de autokilometers tot nul gedaald, de papieren koffiebekertjes al weken ongebruikt en het vastgoed al weken niet meer verwarmd. De door corona afgedwongen thuiswerkcultuur is een cultuur die tot voor kort niet voor mogelijk werd gehouden, ook niet bij overheden. De maatregelen van nu hebben organisaties ertoe aangezet om kritisch naar de manier van werken te kijken, met een positief effect op de eigen milieudruk. Hoe interessant is het dat organisaties zich, dankzij het Corona tijdperk, oprecht afvragen of fysieke aanwezigheid en verplaatsingen in het land daadwerkelijk nodig zijn? Welk positief effect heeft dat op de CO2 afdruk? Nu is het moment om dit vast te leggen in personeelsregelingen en duurzaamheidsbeleid.

  • Anticipeer beter op de invoering van de omgevingswet

Zoals verwacht is de invoering van de Omgevingswet met een jaar uitgesteld. Het uitstel biedt de gemeenten de tijd om de voorbereiding van de invoering verder te verbeteren. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van de ervaringen van de Coronacrisis. De ervaringen met digitaal overleggen en afstemmen kunnen goed worden gebruikt bij de optimalisering van de werkprocessen. De urgentie van afstemmen en hoe dit goed kan, ongeacht de plek van waaruit je werkt, is gebleken. Als DSO gereed is dan zijn burgers en de bestuurders en medewerkers van gemeenten gewend aan verdergaande digitalisering in het werk. En bovenal hebben we gezien dat we in het werk een groot aanpassingsvermogen hebben. Dat komt goed van pas bij de doorvoering van de veranderingen die de Omgevingswet beoogt.

  • Versterk duurzame productieketens via circulair inkopen

En, last but not least; gebruik circulair inkopen als middel om de markt te verduurzamen. In deze tijd biedt het inkoopspeelveld van overheden kansen voor ondernemers om duurzame productieketens te versterken. De Rapid Circulair Contracting methode is, juist nu, super kansrijk. Via dit aanbestedingsproces worden, in plaats van het stimuleren van competitie in langdurige aanbestedingspocessen, razendsnel de nodige partnerschappen ontwikkeld. Gebruik makend van het vakmanschap dat MKB bedrijven hebben, worden netwerken ontsloten die leiden tot de meest optimale oplossing. Zo koers je als overheid onverminderd op bijdrage aan je duurzame opgaven. De markt voor duurzame productieketens wordt versterkt én er wordt geen energie verspild die we in deze tijd juist nodig hebben om  duurzaam, sociaal en innovatief onze economie weer in de lift te krijgen.

Ga door met wat nog wel kan, en ook nodig is, en richt je daarbij op snelle processen zoals RCC zodat de markt niet inzakt maar zich juist versterkt. En daar waar dat toch niet kan; bereidt de organisatie voor om deze zinvolle manier om de markt doelgericht te helpen in de toekomst vaker en voor meer inkoopacties in te zetten.

Wat doen wij voor je?

KplusV kan ondersteunen bij het uitvoeren van alle in dit artikel omschreven aanbevelingen. Wij hebben daarbij speciale aandacht voor hoe gemeenten als ‘sterke schakel’ haal rol kan pakken, met een focus op vernieuwen van de lokale organisatie en bestuur om op de juiste manier te interveniëren. Helemaal in deze tijd is daarbij aandacht voor het samenspel tussen burger, bedrijven, en overheid van groot belang, zodat het vertrouwen in een goede overheid bij haar inwoners wordt versterkt. Neem hierover contact met ons op!

Onze expertise op hoofdlijnen:

  • Analyse en advies beleidsontwikkeling sociale infrastructuur en arbeidsmarktinclusie/P-wet
  • Analyse en advies lokaal MKB beleid
  • Ecosysteem ontwikkeling publiek- private samenwerking t.b.v. bijvoorbeeld economische clusterontwikkeling en circulaire economie
  • Ondernemersondersteuning: bedrijfsanalyses, haalbaarheidstoetsen, managementondersteuning, financiering
  • Rapid Circulair Contracting trajecten
  • Organisatieondersteuning bij verandervraagstukken zoals voorbereiding op de omgevingswet en energietransitie

Deze tijd vraagt om creatieve oplossingen. Om verbinding. Om net even dat stapje extra zetten voor elkaar. En dat gebeurt. Bij KplusV geloven we in verschil zien én verschil maken. Juist in deze tijd zijn we extra gemotiveerd om dat te doen. Samen met partners en opdrachtgevers vinden wij oplossingen voor complexe vraagstukken van ondernemers en overheden. Dankzij onze jarenlange ervaring met het begeleiden van gemeenten, (sociaal) ondernemers en maatschappelijke organisaties met arbeidsmarkt, portfolio financiering – en organisatievraagstukken, doen wij bottom-up waarnemingen op die relevant zijn om nu top-down de juiste interventies te doen. We helpen graag, want samen werken we aan een sociale, duurzame en innovatieve toekomst.

Meer weten? Neem contact op met Marco de Weger of Mare van Gorp, of reageer hieronder.

Waar staat KplusV voor?

Samen met onze klanten creëren wij innovatieve oplossingen voor vraagstukken die er maatschappelijk en economisch toe doen. We initiëren, adviseren en realiseren. Altijd onafhankelijk, gedreven en inspirerend. Onze kracht schuilt daarbij in onze aanpak: een stevige mix van bedenken, verbinden en doen.