Meer dan boeken alleen
Ik heb nooit de ambitie gehad om directeur te worden van een bibliotheek. Maar om het afgelopen jaar directeur te mogen zijn geweest van Rozet in Arnhem was een cadeautje!
Het woord bibliotheek dekt daarmee onvoldoende de lading. Daar waar we jaren geleden nog dachten dat digitalisering het boek zou inhalen en bibliotheken ter ziele zouden gaan, blijkt dat niets minder waar is. Hedendaagse bibliotheken zijn zoveel meer dan alleen een plek waar boeken uitgeleend worden. Niet dat juist die functie niet heel belangrijk is.
In een tijd waarin de maatschappij steeds ingewikkelder wordt, waarin we door apps en social media steeds vaker korte berichten lezen of filmpjes kijken, waarin kansenongelijkheid steeds groter wordt, waarin je je continu moet aanpassen aan een snel veranderende samenleving en waarin echt nieuws en fake news bijna niet meer van elkaar te onderscheiden zijn, wordt leesvaardigheid alleen maar belangrijker. En helemaal wanneer we weten dat er in Nederland inmiddels ruim 2,5 miljoen mensen zijn die moeite hebben met lezen en schrijven en dat 30% van de 15-jarigen niet het op die leeftijd noodzakelijke leesniveau aankan!
De maatschappelijke rol van bibliotheken
Bibliotheken hebben daarmee een steeds belangrijkere rol in onze samenleving. Door de mooiste verhalen en meest nuttige, maar ook niet-nuttige informatie te delen, door boeken aan te bieden die zowel het gewenste, maar zeker ook het tegengeluid laten horen, door kinderen al op jonge leeftijd te laten kennismaken met verhalen over de meest fantastische werelden – bestaand of niet-bestaand – en door taal- en leesvaardigheden te onderwijzen aan eenieder die zich wil blijven ontwikkelen.
De bibliotheek als huiskamer van de stad
Maar na een jaar als interim-directeur weet ik dat bibliotheken zoveel meer doen. Ze zijn een huis van cultuur en de huiskamer van de stad. Met een plek voor debat, voor bezinning, voor exposities, voor cultuur en als behoeders van erfgoed. Een plek waar kunstonderwijs, muziekles en dans worden gegeven, maar waar je ook je vakantie-Frans kunt ophalen. Waar bezoekers komen om te studeren of juist om zich creatief te uiten.
Waar vanuit de bibliotheken scholen worden ondersteund, waar cultuurmakelaars in de wijken activiteiten faciliteren tussen kunstenaars en bewoners, waar de rijke schooldag vorm krijgt vanuit taal, kunst en cultuur en waar een podium wordt gegeven aan de makers van de stad. Maar ook waar inwoners geholpen worden om in het woud van de digitale overheid hun weg te vinden, waar in verkiezingstijd gestemd kan worden en waar een plek is voor iedereen die even wil schuilen wanneer dat soms letterlijk nodig is.
Bibliotheken en de arbeidsmarkt
Ook in het licht van een steeds krapper wordende en sneller veranderende arbeidsmarkt spelen bibliotheken, zowel wat betreft een leven lang ontwikkelen als geletterdheid, een grote rol. Ik zou het dan ook helemaal geen raar idee vinden om juist in deze locaties, midden in de stad en zo gebouwd zonder drempels, de nieuwe werkcentra – of in ieder geval een dependance daarvan – te huisvesten.
En wat dacht je van het belang van een goede bibliotheek annex huis van cultuur voor de vestigingslocatie van werkgevers en werknemers? In een stad zonder uitgebreid cultuuraanbod is het echt minder prettig om te wonen en te werken.
Investeren in plaats van bezuinigen
In deze tijden van steeds grotere onzekerheid en veranderingen worden bibliotheken dan ook alleen maar belangrijker. In dat kader is het goed dat de overheid dit in de nieuwe Wet stelsel openbare bibliotheken erkent en hier ook een flink budget aan vast hangt. Want ja, dit soort voorzieningen kost geld. Maar wanneer we deze kosten zien als investeringen, dan is de opbrengst vele malen groter dan de kosten.
De hoop is dan ook dat gemeenten – net zoals de gemeente Arnhem dat doet – de WSOB-gelden daadwerkelijk besteden aan waar ze voor bedoeld zijn: het verstevigen van de bibliotheekfunctie in de ruimste zin van het woord. Daarbij niet te veel focussend op de rapportage- en verantwoordingsstructuur, maar vooral op het doel en de impact, gebruikmakend van de expertise van de mensen van de bibliotheken zelf.
Verantwoordelijkheid en realisme
En natuurlijk moeten bibliotheken vervolgens wel binnen de lijntjes van de begroting kleuren. Door keuzes te blijven maken en door een zakelijke aanpak. Dat is onderdeel van verantwoordelijkheid krijgen en nemen. Binnen Rozet is dit precies wat we het afgelopen jaar gedaan hebben en wat ook gelukt is: de begroting terugbrengen naar een neutraal en zelfs licht positief resultaat.
Door continu de activiteiten tegen het licht te houden, elk dubbeltje om te draaien, de organisatiestructuur in te richten voor de gestelde taak en de activiteiten duidelijker te benoemen. Zodat de organisatie zich vervolgens kan focussen op de inhoud en haar steeds belangrijker wordende taak.
Want dat kan niet alleen, maar is ook noodzakelijk.
