Terug

Doorbraak experiment Immerloo Schuldenvrij ook van groot belang voor arbeidsmarkt

15 juni 2026

Visie op de arbeidsmarkt
Marcel Hielkema schrijft regelmatig over ontwikkelingen in de arbeidsmarkt en hoe KplusV bijdraagt. Deze week gaat zijn artikel over de rol van schuldenproblematiek in een steeds krapper wordende arbeidsmarkt.


Arbeidsmarkt blijft krap

Ondanks dat zowel de WW als de bijstand iets oplopen, blijft de arbeidsmarkt krap en wordt deze de komende jaren alleen maar krapper. Het UWV publiceerde daar afgelopen week weer zeer interessante rapportages over, die het lezen meer dan de moeite waard zijn.

Naast activiteiten die de productiviteit verhogen en werknemers faciliteren bij een leven lang ontwikkelen, betekent dit dat we iedereen die nog niet aan de slag is nodig hebben op de arbeidsmarkt. Grofweg zijn er echter vier belemmeringen die maken dat er nog steeds ruim 400.000 mensen in de bijstand zitten: gebrek aan opleiding, vitaliteit, geletterdheid (inclusief digitale vaardigheden) en – daaraan direct gelieerd – financiële redzaamheid.

Schulden en overleven

Ten aanzien van dat laatste punt is het antwoord vaak: wanneer je te weinig geld hebt, moet je juist aan het werk. Dat klopt, maar ook dat is veel makkelijker gezegd dan gedaan. Wanneer je (veel) schulden hebt, staat je hoofd namelijk op overleven in plaats van leven.
Probeer het zelf maar eens door het spel Uitweg van het Nationaal Fonds Kinderhulp te spelen. Problematische schulden geven zoveel stress dat werk er simpelweg even niet bij kan.

Een simpele oplossing?

Nu is de schuldenproblematiek in theorie eenvoudig op te lossen: we besteden jaarlijks namelijk meer geld aan schuldhulpverlening dan aan de daadwerkelijke schulden. In één keer wegstrepen dus. Maar de vraag is of dat het probleem daadwerkelijk oplost.
Vaak zit er veel meer achter schulden; er is sprake van zogenaamde multiproblematiek, en de vraag is of de schulden niet snel weer oplopen. Bovendien mag de overheid schulden niet zomaar zelf afkopen.

Experiment in Arnhem-Oost

In Arnhem ben ik al enige jaren betrokken bij het Nationaal Programma Arnhem-Oost (NPAO), een van de twintig programma’s gericht op leefbaarheid en veiligheid, waarin een generatie lang wordt geïnvesteerd in de wijken die dat het meest nodig hebben.
Niet via een veelheid aan projectjes, maar door het systeem te doorbreken. Of, zoals de Arnhemse burgemeester Marcouch zegt: door het systeem volgens de bedoeling te laten werken.
In de afgelopen twee jaar is vanuit dit programma het experiment Immerloo Schuldenvrij uitgevoerd. Binnen dat experiment werden de schulden van inwoners van de armste postcode van Nederland afgekocht, zonder tegenprestatie.
Het programma kreeg bij de start veel kritiek (“gratis geld!”, “dat hebben ze toch zelf over zich afgeroepen!”, “ga toch werken!”), maar de resultaten die afgelopen week gepresenteerd werden, zijn verbluffend.

Belangrijkste lessen uit het experiment

Uit het experiment zijn een aantal belangrijke lessen te trekken:

1) Wantrouwen richting overheid
Het wantrouwen is groter dan we ons beseffen. Veel inwoners deden in eerste instantie de deur niet open, vreesden represailles, zijn bang van het kastje naar de muur gestuurd te worden en openen brieven met het logo van de gemeente niet.

2) De rol van de coach
De coach van de gemeente die wel vertrouwen kreeg, was cruciaal. Niet 27 hulpverleners, maar één hulpverlener die daadkracht toonde en handelingsvrijheid had, inclusief budget en steun van de gemeente. Was er eten nodig voor de kinderen, dan werd er direct eten gekocht.

3) De overheid als grootste schuldeiser
Veruit de grootste schuldeiser is de overheid zelf: Belastingdienst, gemeente en Rijksoverheid. Niet de Klarna’s of Wehkamps van deze wereld. Er was nagenoeg geen sprake van overconsumptie; het enige dat bij Bol.com werd besteld, was een cadeautje voor de kinderen.

4) Multiproblematiek en financieel inzicht
In alle gevallen was er sprake van multiproblematiek. Inwoners werden enorm geholpen met financieel inzicht. Schulden kunnen ons allemaal overkomen: een foute beslissing, een verkeerd kruisje op een toeslagenformulier, een scheiding of een ziekte, vaak een combinatie hiervan. Op een gegeven moment groeit het probleem boven het hoofd en kom je er zelf niet meer uit.

5) Efficiëntie van schuldafkoop
Iedere 1 euro kon 3 euro aan schulden afkopen. Veel schuldeisers wilden meewerken, dossiers afsluiten en mensen weer betalende klanten laten worden. Ook de programmakosten waren lager dan de opbrengsten, met een rendement van 8% in de meest voorzichtige berekening.

Dit mag geen experiment blijven

Via dit experiment konden niet alleen 40 gezinnen uit de schulden geholpen worden, maar kregen zij ook ondersteuning bij andere problematiek. Het vertrouwen in de overheid werd hersteld, er ontstond weer ruimte om te leven in plaats van te overleven, en er kwam ruimte voor werk in een arbeidsmarkt waar iedereen nodig is.
Een groot compliment aan iedereen die zich heeft ingezet voor dit experiment. Maar vooral ligt er nu een grote opdracht voor de overheid: vertaal dit experiment naar beleid en daadkracht. Breek door het systeem heen en laat het werken volgens de bedoeling.
Hoeveel meer bewijs heb je nodig om te zien dat dit werkt?
Meer informatie nodig? Download hier de resultaten (Voorbij de schulden: ruimte om weer te leven – Nationaal Programma Arnhem-Oost) of bekijk binnenkort op Human de vierdelige documentaire die over Immerloo Schuldenvrij is gemaakt.

Deel