Vakantie in Noorwegen
In de afgelopen weken reisde ik met mijn familie door Noorwegen. Een stuk koeler dan in de rest van Europa, met geweldige natuur en tal van mogelijkheden voor een actieve vakantie. Maar naast dat het een geweldig land voor vakantie is, lijkt Noorwegen ook een heel prettig land om te wonen en te werken. Dat komt wat mij betreft doordat het land een high trust society is. Een samenleving die in eerste instantie uitgaat van vertrouwen en pas in tweede instantie van regels en controle. En dat heeft een enorm positief effect op productiviteit en de krapte op de arbeidsmarkt.
Vertrouwen als uitgangspunt
Zo heb ik in de weken dat ik er was eigenlijk geen politieauto’s gezien. Niet in de grotere steden en niet op de wegen. Maar dat laatste hoeft ook niet echt, want ondanks dat je maar maximaal 80 kilometer per uur mag rijden, lijkt nagenoeg iedereen zich aan die maximumsnelheid te houden. Sommige wegen zijn tolwegen waar je met een QR-code bij een (onbemand) bord betaalt of de betaling in cash in een daarvoor bestemd potje kunt stoppen. En in een restaurant waar ik in de ene rij mijn order plaatste, werd in de andere rij vervolgens bij het ophalen van de bestelling niet eerst een bewijs van betaling of zelfs bestelling gevraagd. ‘Geeft u maar aan wat u wilde hebben.’
De kracht van wederzijds vertrouwen
Hoe eenvoudig zou het zijn geweest om niet te betalen of een andere bestelling door te geven. Of om geen geld achter te laten bij een tolpoort of harder te rijden daar waar er geen controle is en flitsers ruim van tevoren worden aangekondigd? Maar dat gebeurt niet omdat het uitgangspunt vertrouwen is en de meeste mensen zich dan ook gewoon aan de gemaakte afspraken houden (er zullen best uitzonderingen zijn. De criminaliteitscijfers zijn overigens wel extreem laag).
Dan is vervolgens minder controle, handhaving, toezicht of rechtspraak nodig. Dat werkt niet alleen prettiger maar zorgt ook voor een enorm aantal arbeidskrachten die ingezet kunnen worden voor zaken die er echt toe doen; een enorme productiviteitsstijging! Maar dat kan alleen wanneer iedereen zich aan de gemaakte afspraken houdt. Ik begrijp heel goed dat in Nederland het bedrijfsleven vraagt om minder regels. Maar we moeten niet vergeten dat die regels er vaak gekomen zijn omdat er misstanden waren die rechtgezet moesten worden. Vertrouwen gaat twee kanten op!
Utopie of richting?
Een utopie? Wellicht. Maar een land als Noorwegen dat qua cultuur niet heel ver van ons afstaat, lukt het ook. En in het kader van de grote uitdagingen waar we voor staan en waar de krapte op de arbeidsmarkt er op niet al te lange termijn voor gaat zorgen dat basisdienstverlening in gevaar komt, zou het werken aan een high trust society een belangrijke oplossing zijn.
