Voor wie ontwerpen we beleid?
Aannames over de gebruikers van dienstverlening bepalen voor wie een aanpak in de praktijk werkt. We gaan er bijvoorbeeld van uit dat mensen weten waar ze moeten zijn en de informatie begrijpen. We denken dat werkgevers tijd en capaciteit hebben om een regeling uit te zoeken. En we verwachten dat iemand zelf om ondersteuning vraagt wanneer dat nodig is. Ook veronderstellen we soms dat de partijen aan tafel voldoende zicht hebben op de ervaringen van degenen die daar niet zitten.
Deze aannames zijn terug te zien in de manier waarop we toegang organiseren. Beschikbaar voor iedereen betekent nog niet toegankelijk voor iedereen. Neem een subsidieregeling met één digitaal aanvraagproces voor alle werkgevers. Formeel gezien biedt dat proces iedereen dezelfde toegang. Een organisatie met een personeels- of subsidieadviseur kan de voorwaarden doorgaans gemakkelijker doorgronden voordat ze een aanvraag indient. Een kleine ondernemer moet dit vaak naast het dagelijkse werk doen. De regeling is voor beiden beschikbaar, maar vraagt niet van beiden hetzelfde.
Wanneer wordt een drempel een inclusievraagstuk?
Niet iedere praktische drempel is een inclusievraagstuk. Dat wordt het wel als bepaalde groepen structureel minder mogelijkheden krijgen om deel te nemen of zich te ontwikkelen.
Praktische drempels kunnen ook indirecte gevolgen hebben. Werkgevers die ondersteuning moeilijk kunnen vinden of gebruiken, profiteren er minder van. Dat kan invloed hebben op de kansen die zij werkzoekenden en werknemers bieden.
Inclusie vraagt daarom om meer dan maatwerk achteraf. Stel bij het ontwerp drie vragen:
Voor wie werkt deze aanpak vanzelf?
Wie moet extra moeite doen?
Wie bereiken we mogelijk niet?
Wie ontbreekt in de evaluatie?
Ook bij de evaluatie moeten we ons afvragen wie we wel en niet bereiken. Een goede evaluatie betrekt ook mensen en organisaties die afhaken, niet deelnemen of het aanbod niet vinden. Evaluaties richten zich vaak op bereik, resultaten en tevredenheid. Daardoor horen we vooral mensen en organisaties die het aanbod hebben gevonden en eraan konden deelnemen. De ervaringen van niet-deelnemers blijven daardoor vaker buiten beeld bij verbeteringen.
Door ook uitval, niet-gebruik en ontbrekende perspectieven te onderzoeken, kunnen andere verklaringen zichtbaar worden. Misschien ontbreekt het een werkgever of werkzoekende niet aan motivatie, maar is de informatie moeilijk te vinden. Misschien vraagt een aanvraag te veel kennis of tijd. Of misschien missen we bepaalde perspectieven omdat we vooral praten met partijen die al betrokken zijn.
Inclusie vraagt om kritisch ontwerp
Overheden, onderwijsinstellingen, werkgeversorganisaties, uitvoerders en adviseurs kunnen inclusie op de werkvloer niet rechtstreeks organiseren. Ze kunnen beleid en dienstverlening wel zo ontwerpen dat meer mensen er daadwerkelijk gebruik van kunnen maken.
Dat vraagt niet altijd om nieuw beleid. Het begint met kritisch kijken naar wat we al hebben georganiseerd. Welke aannames maken we? Voor wie werkt onze aanpak in de praktijk? En welke ervaringen ontbreken bij verbeteringen?
Arbeidsmarktbeleid wordt inclusiever als de uitwerking voor verschillende gebruikers centraal staat.
