De commentaren gingen over mogelijke oorzaken en hoe we deze dramatische ontwikkeling kunnen stoppen en omkeren. Logischerwijs veel aandacht voor het onderwijs: nieuwe, ambitieuzere kerndoelen en de lat hoger leggen qua basisvaardigheden, met name taal. Die aandacht is terecht: als het bad overloopt en de badkamer staat onder water, dan probeer je de kraan zo snel en zo goed mogelijk dicht te draaien.
De vergeten groep
Maar één vraag kreeg wat mij betreft amper aandacht: wat doen we met die grote groep van (jonge) mensen die niet goed kunnen lezen en al van school af zijn? Zoals de NOS het verwoordde: hun niveau van basisvaardigheden is onder “het minimale niveau om mee te doen in de samenleving.” Meedoen: dat gaat over werken, (door)leren, informatie van de gemeente of over medicijnen kunnen lezen, etc.
Als de afgelopen 10 jaar gemiddeld een derde van de groep jongvolwassenen niet goed kan lezen, dan leidt een voorzichtige schatting tot een aantal van zo’n 600.000 (!) jongvolwassenen die doorstroomt naar arbeidsmarkt of vervolgonderwijs en laaggeletterd is. Een immense groep, wiens leven én loopbaan net begint. Deze groep wordt niet geholpen met nieuwe kerndoelen of hogere verwachtingen van leraren: dat komt voor hen te laat.
Waarom dit ertoe doet
Maar wat doen we dan wel voor deze groep? Wij hebben iedereen heel hard nodig om ons land draaiende te houden. Zo blijft de krapte op de arbeidsmarkt de komende decennia onverminderd hoog. We kunnen het ons niet veroorloven dat deze grote groep hun volledige potentieel niet kan benutten, omdat ze niet goed genoeg kunnen lezen. Zij vormen de komende 40 jaar een belangrijk deel van de beroepsbevolking. De businesscase voor deze investering behoeft volgens mij geen uitleg.
En de impact van laaggeletterdheid is breder dan de arbeidsmarkt: als zo’n grote groep (jonge) mensen niet het minimale niveau heeft om mee te doen in de samenleving, dan werkt dat ontwrichtend. Voor onze samenleving en voor het welzijn van al die jongvolwassenen die meer kunnen en willen.
Tijd voor een Deltaplan
Natuurlijk: er bestaan meerdere initiatieven en instrumenten om de lees- en basisvaardigheden van (jong)volwassenen te ontwikkelen. Gemeentelijke initiatieven (vaak met WEB-gelden), LLO Collectieven Laaggeletterdheid, programma’s van bibliotheken, de Stichting Lezen en Schrijven etc. etc. Maar dat is niet genoeg om deze groep van meer dan een half miljoen jongvolwassenen goed te laten meedoen.
Anders gezegd: de polder staat onder water, dus is het tijd voor een Deltaplan. Ik hoop dat ik daar op Prinsjesdag wat over hoor.
