Samenwerking noodzakelijk voor grote uitdagingen
Het is maar de vraag of ik nu al iets over de plannen en de voorgenomen begroting van het kabinet moet schrijven. Het kan namelijk maar zo dat een groot deel van de plannen de algemene beschouwingen niet overleeft. Al met al blijft het moeilijk voor een middenkabinet om links en rechts met elkaar te verbinden. En dat terwijl er toch voldoende te doen is op dit moment! Grote uitdagingen op het gebied van geopolitiek, defensie, bestaanszekerheid, huisvesting, onderwijs, zorg, technologische ontwikkelingen en klimaat vragen om grote investeringen en water bij de wijn van alle partijen. Vasthouden aan eigen standpunten en onbereidheid om compromissen te zoeken kan niet meer; daarvoor zijn de uitdagingen te groot. En dus moeten partijen over het gangpad heen stappen en verbinding zoeken. Niet voor niets benoemde de Koning in de Troonrede dit jaar dat in een democratie samenwerking van groot belang is.
Arbeidsmarkt krijgt meer aandacht
Ondanks dat er in de beschouwingen dus nog wel wat kan wijzigen, ben ik in de plannen van het kabinet toch op zoek gegaan naar wat er over de arbeidsmarkt geschreven is. En ik moet zeggen, ik ben niet helemaal negatief. Nee, er is niet direct sprake van grote hervormingen om de arbeidsmarkt echt ingrijpend te veranderen, weer worden aanpassingen van een aantal onderdelen van de sociale zekerheid uitgesteld en doordat geen besluit is genomen over het belasten van vermogen komt een deel van het bonnetje bij werkenden terecht. Maar in tegenstelling tot eerdere jaren komt het onderwerp arbeidsmarkt echt wel goed aan bod. Er wordt ingegaan op het behouden, ontwikkelen en aantrekken van talent in de breedste zin, productiviteit heeft een plek, beginnende bij de overheid zelf en het beperken van regeldruk waardoor productiviteit bij werkgevers kan stijgen, de ambitie om 75.000 extra nieuwkomers naar werk te begeleiden wordt herhaald en de noodzaak van arbeidsmigratie, waarbij misstanden absoluut moeten worden tegengegaan, wordt erkend.
Ook wordt benoemd dat er nu eindelijk iets gedaan moet worden aan de lange termijn van loondoorbetaling bij ziekte. Dit laatste vraagt een goed gesprek in de polder omdat het voor werkgevers echt niet meer houdbaar is om 2 jaar door te betalen en ook in geen enkele verhouding staat tot wat er in landen om ons heen gebeurt. Tegelijkertijd moet een aanpassing niet leiden tot een nog grotere instroom in de WIA. Onderdeel van de oplossing moet dus ook preventie zijn.
Preventie verdient een prominentere plek
En juist dat onderdeel, preventie, vind ik in de Miljoenennota onderbelicht. Zo worden er bijvoorbeeld wel budgetten voor bewegen en sport vrijgemaakt, maar zijn die onvoldoende om echt te komen tot een vitale en duurzaam inzetbare beroepsbevolking. Ook investeringen in leesvaardigheden en leven lang ontwikkelen komen nog te weinig prominent naar voren. Bewust noem ik het dan ook investeringen. Zolang we preventie zien als een kostenpost komen we niet verder. Het gaat er juist om dat we nu actie ondernemen die ons in de toekomst, als maatschappij maar ook voor wat betreft het beperken van toekomstige kosten, enorm veel opleveren. We zouden hier dus veel langer naar moeten kijken dan sec naar een begroting van 1 jaar. Het onderwerp preventie lijkt mij daarbij ook geen onderwerp dat partijen verdeelt; links en rechts zou elkaar daarin moeten kunnen vinden waardoor een investering bijdraagt aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt. En dat is dan weer een voorwaarde voor het uitvoeren van de noodzakelijke transities.
