Beleid stond, maar de praktijk bleef achter
Gemeente Zevenaar had een helder en ambitieus Klimaatuitvoeringsprogramma liggen voor de komende jaren, met als stip op de horizon een klimaatneutrale organisatie. Het programma beschreef wat er moest gebeuren: per afdeling, per thema, per actie.
In de praktijk bleek dat niet genoeg. Medewerkers onderschreven de doelen, maar worstelden met de uitvoering. Duurzaamheid voelde vaak als iets extra’s naast het bestaande werk. Processen waren er niet altijd op ingericht en het was niet voor iedereen duidelijk wat er in het eigen werk concreet werd verwacht. De gemeente herkende: zonder aandacht voor gedrag blijft beleid papier.
Uniek vertrekpunt: gedrag al meenemen in het onderzoek
Wat deze case bijzonder maakt, is dat gedrag niet pas achteraf werd toegevoegd, maar al onderdeel was van het onderzoek. Karlijn Bakker, Partner KplusV, was vanaf het begin betrokken bij het opstellen van het Klimaatuitvoeringsprogramma en bracht gedragsinzichten direct mee in de analysefase. Daardoor werd al vroeg zichtbaar waar de knelpunten in de dagelijkse praktijk zaten: in routines, verwachtingen, tijdsdruk en organisatiecultuur. Dat zorgde er voor dat de gedragsstrategie een logisch vervolg op het bestaande programma werd.
De keuze: een gedragsstrategie naast het uitvoeringsprogramma
Gemeente Zevenaar koos er bewust voor om naast het Klimaatuitvoeringsprogramma een aparte gedragsstrategie te ontwikkelen. Niet als extra laag, maar als verbindend kader tussen ambitie en uitvoering. De centrale vraag: Hoe zorgen we ervoor dat duurzaam handelen voor medewerkers vanzelfsprekend, haalbaar en aantrekkelijk wordt in het dagelijks werk?
Samen hebben we een gedragsstrategie ontwikkeld op basis van het COM B model (capaciteit, gelegenheid en motivatie). In gesprekken en validatiesessies met medewerkers uit verschillende domeinen werd opgehaald:
waar duurzaamheid nu schuurt in het werk;
wat medewerkers nodig hebben om anders te handelen;
welke interventies realistisch en kansrijk zijn.
Op basis daarvan zijn vier samenhangende gedragsstrategieën uitgewerkt:
Gelegenheid creëren
De werkomgeving en processen zo inrichten dat duurzaam gedrag de norm wordt.Het gemakkelijk maken
Drempels wegnemen met praktische instrumenten, trainingen en heldere kaders.Weerstand wegnemen
Ruimte bieden voor scepsis, dialoog en vakmanschap.Motiveren, interesseren en leuk maken
Inspelen op trots, plezier en betrokkenheid.
Elke strategie is vertaald naar concrete interventies, passend bij de cultuur en werkpraktijk van Zevenaar.
Van theorie naar ontwerp: gedrag zichtbaar en werkbaar maken
Een belangrijk onderdeel van de aanpak was het ontwerpen van interventies die daadwerkelijk landen in de organisatie. KplusV verbindt hiervoor gedragskunde, beleid en ontwerp. Niet alleen analyseren wat medewerkers zouden moeten doen, maar ontwerpen wat zij in hun dagelijkse werk ook kúnnen en wíllen doen.
Deze case laat zien hoe KplusV vanuit verschillende expertises samenwerkt:
Karlijn Bakker
Al vanaf het begin betrokken bij het Klimaatuitvoeringsprogramma, waardoor gedragsinzichten direct onderdeel waren van het onderzoek en niet pas achteraf zijn toegevoegd.
Bo Merkus
Verantwoordelijk voor de gedragskundige verdieping en de strategische vertaalslag naar samenhangende gedragsstrategieën.
“We zijn uitgegaan van de dagelijkse praktijk van medewerkers. Wat komen zij tegen? Waar lopen zij vast? En wat heeft de organisatie zelf te doen om gewenst gedrag mogelijk te maken.”
Merijn Mulder
Vertaalde gedragsinzichten naar concrete, toepasbare ontwerpen: van formats en trainingen tot zichtbare en herkenbare interventies in de werkomgeving.
“Gedragsinzichten worden pas waardevol als je ze ontwerpt tot iets wat mensen echt ervaren in hun werk. Zo wordt duurzaam gedrag een logisch onderdeel van het dagelijks handelen.”
Het resultaat: duurzaamheid minder vrijblijvend, meer vanzelfsprekend
De gedragsstrategie biedt bestuur, management en medewerkers een concreet handelingsperspectief. Niet alleen wat de gemeente wil bereiken, maar vooral hoe medewerkers daar in hun dagelijkse werk aan kunnen bijdragen. De strategie helpt Zevenaar om duurzaamheid structureel te verankeren in processen, routines en cultuur – en daarmee de uitvoering van het Klimaatuitvoeringsprogramma daadwerkelijk te versnellen.
“De gedragsstrategie sluit helemaal aan op hetgeen wij vooraf nodig hadden. Veel zaken die ik op voorhand signaleerde staan nu uitgewerkt als gedragsinzichten op papier, met bijpassende gedragsinterventies. Dit gaat ons echt helpen bij het implementeren en uitvoeren van het Klimaatuitvoeringsprogramma in onze organisatie.” - Lars Grims, Beleidsmedewerker Duurzaamheid, Gemeente Zevenaar
