Beleid stond, maar de praktijk bleef achter
Samen met KplusV ontwikkelde Gemeente Zevenaar een ambitieus Klimaatuitvoeringsprogramma, met als doel toe te werken naar een klimaatneutrale organisatie. Het programma beschreef helder wat er moest gebeuren: per afdeling, per thema en per actie. Tegelijkertijd zag de gemeente dat goede plannen alleen niet voldoende zijn. Hoewel de doelen en acties waren vastgelegd, stonden deze voor veel medewerkers nog ver af van hun dagelijkse werkzaamheden. Duurzaamheid kreeg niet vanzelfsprekend een plek in bestaande werkprocessen en medewerkers misten soms duidelijke handvatten om de ambities concreet toe te passen in hun eigen werk.
Gemeente Zevenaar koos ervoor om een gedragsstrategie te ontwikkelen als aanvulling op het Klimaatuitvoeringsprogramma. Zo konden beleidsdoelen en dagelijkse praktijk direct met elkaar worden verbonden. De gedragsstrategie bouwt voort op de inzichten uit het uitvoeringsprogramma en vertaalt deze naar concrete handvatten voor medewerkers, zodat duurzaam handelen daadwerkelijk onderdeel wordt van het dagelijks werk.
Ambitie en uitvoering met elkaar verbonden
Gemeente Zevenaar koos ervoor om de gedragsstrategie als addendum aan het Klimaatuitvoeringsprogramma te ontwikkelen en beide in samenhang voor te leggen aan het college. De centrale vraag daarbij was: Hoe zorgen we ervoor dat duurzaam handelen voor medewerkers vanzelfsprekend, haalbaar en aantrekkelijk wordt in hun dagelijkse werk?
Om tot een gedragen en werkbare gedragsstrategie te komen, doorliepen we vier stappen:
In gesprekken met medewerkers uit verschillende domeinen onderzochten we:
hoe duurzaamheid wordt ervaren;
waar medewerkers in de praktijk tegenaan lopen;
welke factoren duurzaam handelen stimuleren of juist belemmeren.
De inzichten uit deze gesprekken vormden de basis voor het ontwikkelen van concrete gedragsinterventies die drempels wegnemen en duurzaam handelen ondersteunen.
De interventies zijn vervolgens getoetst en aangescherpt in gesprekken en validatiesessies met medewerkers. Hierbij stonden herkenning, haalbaarheid en uitvoerbaarheid centraal.
Op basis van de validatie zijn de interventies samengebracht tot een samenhangende gedragsstrategie die aansluit bij de organisatie, de werkpraktijk en het Klimaatuitvoeringsprogramma van Gemeente Zevenaar.
Dit resulteerde in vier samenhangende gedragsstrategieën:
Gelegenheid creëren: De werkomgeving en processen zo inrichten dat duurzaam gedrag de norm wordt.
Het gemakkelijk maken: Drempels wegnemen met praktische hulpmiddelen, trainingen en heldere kaders.
Weerstand wegnemen: Ruimte bieden voor scepsis, dialoog en vakmanschap.
Motiveren, interesseren en leuk maken: Inspelen op trots, betrokkenheid en positieve voorbeelden.
Elke strategie is vertaald naar concrete interventies die passen bij de cultuur en werkpraktijk van Gemeente Zevenaar.
De aanpak kenmerkt zich door de combinatie van beleidsontwikkeling, gedragskunde en ontwerp. We schreven het beleid en ontwierpen ook de interventies en inbedding in werkprocessen die nodig zijn om duurzaam handelen onderdeel te maken van de dagelijkse praktijk.
Bo Merkus
Verantwoordelijk voor de gedragskundige verdieping en de strategische vertaalslag naar samenhangende gedragsstrategieën.
"We zijn uitgegaan van de dagelijkse praktijk van medewerkers. Wat komen zij tegen? Waar lopen zij vast? En wat heeft de organisatie zelf te doen om gewenst gedrag mogelijk te maken?"
Merijn Mulder
Vertaalde gedragsinzichten naar concrete, toepasbare ontwerpen: van formats en trainingen tot zichtbare interventies in de werkomgeving.
"Gedragsinzichten worden pas waardevol als je ze ontwerpt tot iets wat mensen echt ervaren in hun werk. Zo wordt duurzaam gedrag een logisch onderdeel van het dagelijks handelen."
De gedragsstrategie biedt bestuur, management en medewerkers een concreet handelingsperspectief. Niet alleen wat de gemeente wil bereiken, maar vooral hoe medewerkers daar in hun dagelijkse werk aan kunnen bijdragen. Zo helpt de strategie om duurzaamheid structureel te verankeren in processen, routines en cultuur en de uitvoering van het Klimaatuitvoeringsprogramma daadwerkelijk te versnellen.
"De gedragsstrategie sluit helemaal aan op hetgeen wij vooraf nodig hadden. Veel zaken die ik op voorhand signaleerde staan nu uitgewerkt als gedragsinzichten op papier, met bijpassende gedragsinterventies. Dit gaat ons echt helpen bij het implementeren en uitvoeren van het Klimaatuitvoeringsprogramma in onze organisatie."
Lars Grims, Beleidsmedewerker Duurzaamheid, Gemeente Zevenaar
